习题3.4 函数的单调性与曲线的凹凸性

1. 填空题

【题目】

1)曲线 $y=2+x-x^{2}$ 在区间 ____ 上单调增加,在区间 ____ 上单调减少;

2)曲线 $y = x^{3} - 5x^{2} + 3x - 5$ 的拐点为 ____;

3)若点(1, 3)为曲线 $y = ax^3 + bx^2$ 的拐点,则 $a =$ ____, $b =$ ____.

【解析】

  1. 求导数:$y' = 1 - 2x$。

    • 令 $y' > 0 \implies 1 - 2x > 0 \implies x < \frac{1}{2}$,单调增加区间为 $(-\infty, \frac{1}{2}]$;
    • 令 $y' < 0 \implies 1 - 2x < 0 \implies x > \frac{1}{2}$,单调减少区间为 $[\frac{1}{2}, +\infty)$。
  2. 求二阶导数:

    $$y' = 3x^2 - 10x + 3$$

    $$y'' = 6x - 10 = 0 \implies x = \frac{5}{3}$$

    当 $x < \frac{5}{3}$ 时 $y'' < 0$;当 $x > \frac{5}{3}$ 时 $y'' > 0$。二阶导数在 $x = \frac{5}{3}$ 处变号。 计算对应函数值:

    $$y\left(\frac{5}{3}\right) = \left(\frac{5}{3}\right)^3 - 5\left(\frac{5}{3}\right)^2 + 3\left(\frac{5}{3}\right) - 5 = \frac{125}{27} - \frac{375}{27} + \frac{135}{27} - \frac{135}{27} = -\frac{250}{27}$$

    拐点坐标为 $(\frac{5}{3}, -\frac{250}{27})$

  3. 点 $(1, 3)$ 在曲线上:

    $$3 = a(1)^3 + b(1)^2 \implies a + b = 3$$

    点 $(1, 3)$ 是拐点,故在 $x = 1$ 处二阶导数为 0:

    $$y' = 3ax^2 + 2bx,\quad y'' = 6ax + 2b$$

    $$y''(1) = 6a + 2b = 0 \implies 3a + b = 0$$

    联立方程组:

    $$\begin{cases} a + b = 3 \\ 3a + b = 0 \end{cases} \implies 2a = -3 \implies a = -\frac{3}{2},\quad b = \frac{9}{2}$$

2. 证明下列不等式

【题目】

  1. 当 $0 < x < \frac{\pi}{2}$ 时, $\tan x > x + \frac{1}{3} x^3$ ;

  2. 当 $x \geq 0$ 时, $\ln(1 + x) \geq \frac{\arctan x}{1 + x}$ .

【解析】

  1. 证明: 设辅助函数 $f(x) = \tan x - x - \frac{1}{3}x^3$,$x \in [0, \frac{\pi}{2})$。 求导数:

    $$f'(x) = \sec^2 x - 1 - x^2 = \tan^2 x - x^2 = (\tan x - x)(\tan x + x)$$

    当 $x \in (0, \frac{\pi}{2})$ 时,由经典不等式知 $\tan x > x > 0$,所以:

    $$\tan x - x > 0,\quad \tan x + x > 0 \implies f'(x) > 0$$

    因此 $f(x)$ 在 $[0, \frac{\pi}{2})$ 上严格单调递增。 当 $x > 0$ 时,$f(x) > f(0) = \tan 0 - 0 - 0 = 0$。 即:

    $$\tan x > x + \frac{1}{3}x^3\quad \left(0 < x < \frac{\pi}{2}\right)$$

    证毕。

  2. 证明: 设辅助函数 $g(x) = (1 + x)\ln(1 + x) - \arctan x$,$x \geq 0$。 求导数:

    $$g'(x) = 1 \cdot \ln(1 + x) + (1 + x) \cdot \frac{1}{1 + x} - \frac{1}{1 + x^2} = \ln(1 + x) + 1 - \frac{1}{1 + x^2}$$

    当 $x > 0$ 时,$\ln(1 + x) > 0$,且 $1 - \frac{1}{1 + x^2} = \frac{x^2}{1 + x^2} > 0$。 所以当 $x > 0$ 时,$g'(x) > 0$,$g(x)$ 在 $[0, +\infty)$ 上严格单调递增。 因此对任意 $x \geq 0$,有 $g(x) \geq g(0) = 1 \cdot \ln 1 - \arctan 0 = 0$。 即:

    $$(1 + x)\ln(1 + x) \geq \arctan x \implies \ln(1 + x) \geq \frac{\arctan x}{1 + x}$$

    证毕。


3. 求函数的单调区间

【题目】

求函数 $y = 2x^{3} - 6x^{2} - 18x - 7$ 的单调区间.

【解析】

求导数:

$$y' = 6x^2 - 12x - 18 = 6(x^2 - 2x - 3) = 6(x - 3)(x + 1)$$

令 $y' = 0$,驻点为 $x = -1$ 和 $x = 3$。

  • 当 $x < -1$ 时,$y' > 0$;
  • 当 $-1 < x < 3$ 时,$y' < 0$;
  • 当 $x > 3$ 时,$y' > 0$。

结论: 单调增加区间为 $(-\infty, -1]$ 和 $[3, +\infty)$;单调减少区间为 $[-1, 3]$。


4. 列表求凹凸区间与拐点

【题目】

列表求曲线 $y = \ln(x^{2} + 1)$ 的拐点及凹凸区间.

【解析】

  1. 求一阶、二阶导数:

    $$y' = \frac{2x}{x^2 + 1}$$

    $$y'' = \frac{2(x^2 + 1) - 2x(2x)}{(x^2 + 1)^2} = \frac{2 - 2x^2}{(x^2 + 1)^2} = \frac{2(1 - x^2)}{(x^2 + 1)^2}$$

    令 $y'' = 0$,得 $x = -1$ 和 $x = 1$。对应函数值 $y(-1) = y(1) = \ln 2$。

  2. 列表分析各区间:

$x$$(-\infty, -1)$$-1$$(-1, 1)$$1$$(1, +\infty)$
$y''$$-$$0$$+$$0$$-$
曲线形状凸($\cap$)拐点 $(-1, \ln 2)$凹($\cup$)拐点 $(1, \ln 2)$凸($\cap$)

结论:

  • 拐点为 $(-1, \ln 2)$$(1, \ln 2)$
  • 凸区间为 $(-\infty, -1]$$[1, +\infty)$
  • 凹区间为 $[-1, 1]$
docs
 |   |